Bitwy

Jump to content.

Walka wobec Pułtuskiem
Wojny napoleońskie


Odbudowa bitwy wobec Pułtuskiem, zima 2002

Termin
26 grudnia 1806

Miejsce
Pułtusk, województwo mazowieckie, wspólnota Pułtusk, Mazowsze, Polska

Wynik
nierozstrzygnięta, ruszczyzna odwrót

Przyczyna
Przyłączenie się Rosji do IV Koalicji antyfrancuskiej

Terytorium
Polska

Strony konfliktu

Imperium Francuskie
Cesarstwo rosyjskie

Dowódcy

Marszałek Jean Lannes
Generał Levin August von Bennigsen

Siły

ok. 25000 - 27000 żołnierzy
ok. 40000 - 45000 żołnierzy

Straty

1500 - 2200 - 7000 zabitych i rannych (sporne)
3500 - 5000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli (sporne)

IV sojusz antyfrancuska

Schleiz - Saalfeld - Jena-Auerstedt - Lubeka - Czarnów - Gołymin - Pułtusk - Tczew - Iława Pruska - Ostrołęka - Słupsk - Gdańsk - Kołobrzeg - Dobre Gród - Lidzbark - Frydland

Bitwa poniżej Pułtuskiem - potyczka stoczona 26 grudnia 1806 wobec Pułtuskiem przez wojska francuskie z wojskami rosyjskimi, w czasie wojny z IV Koalicją.

30-tysięczny V Kadłub francuszczyzna wobec dowództwem marszałka Jean Lannesa i oddział Gudina z III korpusu marszałka Louisa Davouta próbowały skombinować most na Narwi i pochwycić gród. Nagle zostały zaatakowane na zachód od Pułtuska przez 45-tysięczną armię rosyjską ze 120 armatami, wobec dowództwem generała Levina Augusta von Bennigsena. Nadzwyczajnie krwawa starcie została nierozstrzygnięta, jako że Rosjanie wytrwali na swoich pozycjach i zniszczyli most. Sama starcie toczyła się w straszliwych warunkach atmosferycznych w toku burz śniegu z deszczem w czasie największych roztopów i zabłocenia terenu.

Straty obu stron były wybitnie wysokie. Francuzi stracili ok. 1500 - 7000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli, Rosjanie 3500 - 5000.

Bitwa ta została upamiętniona na Łuku Triumfalnym w Paryżu.

Spis treści

//

Przyczyny

Po upadku insurekcji kościuszkowskiej i podpisaniu konwencji rozbiorowej przez państwa zaborcze 26 stycznia 1797, dokonano podzielenia obszaru Lokalny, i zaborcy uniwersalnie uważali go jak “gruntowny, nieodwołalny, definitywny”. Północne Mazowsze znalazło się w państwie pruskim, które na tym terenie graniczyło z Austrią od Góry Kalwarii do Serocka, a potem nieopodal Bugu do okolic Janowa Podlaskiego. Od Janowa zaczynała się bariera z Rosją, która biegła między Bielskiem a Białowieżą, Białymstokiem a Wołkowyskiem do Grodna i wobec tego w przyszłości na północ w pobliżu Niemna.

Zniewolonej ludności polskiej niesporo było przedstawić sobie rychłą odmianę losów. Atoli ta rodzaj przyszła i to po niezupełnie dziesięciu latach. W sąsiedztwie czym nie zapominajmy, iż była to czas krwawa i niespokojna. Popchnięcie wywołany przez rewolucję francuską uzewnętrznił całą lawinę konfliktów w ówczesnej Europie. Przeciw Francji zawiązywały się i upadały kolejne koalicje. Po klęsce trzeciej na polach poniżej Austerlitz zawiązała się czwarta między Prusami, Austrią i Rosją. Działania wojenne zostały wywołane przez ultimatum Prus przesłane Napoleonowi, kto wydał Wielkiej Armii ukaz wymarszu na okręg Fryderyka Wilhelma III. Decydujące wywiad nastąpiło poniżej Jeną i Auerstaedt, w tym samym dniu 14 października 1806 r. Wojsko króla Prus została rozbita i drugi pochód Francuzów odbywał się bez większych przeszkód. żwawo zajęli Berlin, doszli do Bałtyku i przeprawiwszy się przez Odrę zbliżali się do ziem polskich.

W Wielkopolsce wybuchło zryw i rozpoczęto modelować armia. Król pruski Fryderyk Wilhelm III znalazł się ze swym dworem w Prusach Wschodnich, dokąd pozostał mu do dyspozycji jedynie 20-tysięczny kadłub poniżej dowództwem allel. I’Estocqa. Po klęskach na polach Jeny i Auerstedt oczy Prusaków zwróciły się w stronę cara Aleksandra I, jaki ich nie zawiódł. 30 października 1806 r. wypowiedział Napoleonowi wojnę skłaniając do tego samego kroku Anglię i Austrię, toż bez skutku. Wojsko rosyjska stała w pogotowiu i na pierwsze danie apostrofa wyruszyła na wsparcie. 3 listopada wyruszył z Grodna 70-tysięczny kadłub allel. Bennigsena i maszerując przez Łomżę i Ostrołękę dotarł do Pułtuska, dokąd założono kwaterę główną.

Nim bitwą

Temat zwierzchnictwa w armii rosyjskiej

Tymczasem armii rosyjskiej brakowało jednolitego dowodzenia. Był to sprawa tym w wyższym stopniu niezwłoczny, iż obaj dowódcy połączonych w Ostrołęce korpusów nie cierpieli się równocześnie. Imperator mianował naczelnego wodza w osobie marszałka polnego Michała Fiodorowicza Kamieńskiego, jakkolwiek funkcja mu powierzone było nad siły schorowanego 68-letniego wodza. Wyruszył on z Petersburga 22 listopada, toż nuże po paru dniach prosił cara o odprawa z nałożonego obowiązku, ponieważ mylnie widzi i na mapie nul nie być może zobaczyć tudzież nie prawdopodobnie jechać konno. Przybył wszelako do Pułtuska i zapoznał się z wojskiem, a w owym czasie jego lęk właśnie się powiększył, ujrzał albowiem armia mylnie umundurowane, bez zapasów żywności i lekarstw. Od nowa prosił cara o odprawa z funkcji, toż reakcja nie przychodziła i powinno się było rozpocząć do działania. Tułów Buxhoevdena podzielił na dubel części: dywizje Essena III i Anrepa umieścił w widłach Bugu i Narwi w okolicy Popowa. Pozostałe dwoje stanowiły prawe odłam korpusu Bennigsena.

W tym samym dniu, gdy wojska rosyjskie witały wobec Pułtuskiem marszałka Kamieńskiego, Syreni gród owacyjnie przyjmowała wjeżdżającego Napoleona. Jakim sposobem inne nastroje panowały w obozie francuskim. Była to Wielka Wojsko, która dwanaście miesięcy temu odniosła wygrana przy Austerlitz, a przedtem paru tygodniami wobec Jeną i Auerstaedt. Gwiazdor Napoleona jaśniała pełnym blaskiem, marszałkowie byli przed chwilą wykonawcami woli cesarza. Zaopatrzenie armii było dobre, a podejście ludności polskiej skłonny, wszelako, jeśli chodzi o zaopatrzenie należy uhonorować, iż uległo ono stopniowemu pogorszeniu w miarę kiedy uzdolnienie pogodowe poskromiony dramatycznemu pogorszeniu. Kiedy pisze Kapitan Marbot jaki służył w korpusie Augereau’a „Padał mocny wysyp ze śniegiem, zaopatrzenie zaczęło dojrzewać z opóźnieniem (bowiem w błocie wysyłka był nie całkiem trudny) nie było więcej przewinienie, nieczęsto jak jakieś chmiel, i co tak było problemem, żadnego chleba a o kawałki świń i krów musieliśmy sami walczyć.”

Zawartość wojsk

Wojska francuskie składały się z:

  • Dowódca: w związku ze swoją funkcją był zanim dowodzący przedniej straży wielkiej armii francuskiej marszałek J.Lannes
    • 3 Kadłub Marszałka Davout’a (część)
      • 3 Oddział piechoty standardowo wobec dowództwem Allel. Gudina przecież tego dnia dowodzona przez d’Aultanne’a:
        • Dwie Brygady składające się z 9 Batalionów piechoty
        • Kawaleria 70 szaserów i 100 dragonów
        • 1 działo
    • 5 Tułów Marszałka Lannesa
      • 1 Oddział piechoty wobec dowództwem Sucheta składająca się z trzech Brygad podzielonych na 16 batalionów piechoty.
      • 2 Oddział piechoty wobec dowództwem Gazana składająca się z dwóch Brygad podzielonych na 11 batalionów piechoty
      • Lekka Oddział Kawalerii poniżej dowództwem Treilharda składająca się z sześciu szwadronów huzarów i trzech szwadronów szaserów
      • Artyleria 38 dział

Wojska rosyjskie składały się z:

  • Dowódca: allel. Bennigsen
    • 6 batalionów piechoty, 55 szwadronów kawalerii, 7 baterii artylerii polowej i 21/2 baterii artylerii konnej – w sumie 128 dział.
      • 2 Oddział przy dowództwem Osterman’a-Tołstoja
      • 6 Oddział wobec dowództwem Sedemaratzkiego
      • 4 Oddział wobec dowództwem Golicyna – część (Golicyn nie był współczesny na polu bitwy)
      • 3 Oddział przy dowództwem Osten–Sackena (on również nie był współczesny na polu bitwy)

Bitwa

Preludium

Działania bojowe rozpoczęli Francuzi 21 grudnia. Korpusy Napoleona przeprawiły się przez Wisłę i ruszyły na Rosjan, którzy byli zmuszeni do odwrotu. Wycofując się koncentrowali swe oddziały w rejonie Pułtuska i Makowa. W dwadzieścia cztery godziny Bożego Narodzenia gros sił Bennigsena była obecnie w Pułtusku, pozostałość tudzież znalazła się z dywizją Dochturowa w okolicy Gołymina. Buxhoevden ze swą 5 Dywizją stał w Makowie. Aura była niepomiernie zła, ciągłe deszcze zamieniły cenny w bajora a posuwanie się wojsk, zwłaszcza artylerii, było ponad słowo uciążliwe. Łatwo zobaczyć w wyobraźni sobie sytuację żołnierzy maszerujących i walczących w błocie, a nocujących na biwakach wśród wichrów i zamieci śniegu z deszczem. Poniżej koniec dnia 25 grudnia dotarł wobec Pułtusk V Tułów Lannesa z dywizją dragonów Beckera. Kamieński musiał rozstrzygać się na orzekający bój bądź na recesja. W nocy z 25/26 grudnia rozszalała się burza i wiatr przewracał namioty Rosjan i Francuzów. Naczelny marszałek załamał się do szczętu i zwoławszy naradę oświadczył, iż opuszcza armia, a dowodzenie przekazuje najstarszemu stopniem, alias Buxhoevdenowi polecając równocześnie anulować się w granice Rosji. Nie bacząc na próśb zebranych generałów wytrwał w postanowieniu i odjechał do Ostrołęki. Z ambicjami Bennigsen nie mógł uznać na owszem sromotny kres i decyzji wodza nie uszanował. Postanowił obrać bitwę. W tym celu rozkazał przynieść z Popowa dywizje Essena III i Anrepa, natomiast te, zgodnie z wcześniejszym rozkazem Kamieńskiego, pomaszerowały do Ostrołęki.

Główna batalia


Bitwa wobec Pułtuskiem ok. Południa

Bennigsen rozmieścił swoje siły blisko drogocenny Pułtusk-Gołymin formując je w trzy linie złożone raz za razem z 21, 18 i 5 batalionów. Lewe odłam kończyło się w mieście, a prawe w na lesie Mosin. Artyleria została rozmieszczona poprzednio pierwszą linią piechoty. Na najpóźniej wysuniętych pozycjach prawego skrzydła Generał Barclay de Tolly zajmował część lasu Mosin z 3 batalionami, regimentem kawalerii i baterią artylerii osłaniającą drogę do Gołymina. Generał Bagavout osłaniał lewe odłam tudzież most na rzece Narew łącznie z 10 batalionami, dwoma szwadronami dragonów natomiast baterią artylerii. 28 szwadronów kawalerii było rozmieszczonych nieopodal krawędzi brzegu łącząc Barclay’a i Bagavouta, Kozacka jazda została rozmieszczona po drugiej stronie drogi nich. Lannes pył rozporządzenie naruszyć Narew w Pułtusku wspólnie ze swoim Korpusem. Proch myśl, iż przedtem poprzednio znajdują się jakieś siły rosyjskie, mimo to nie puder pojęcia o ich rozmiarach. Po przedarciu się przez błota, pierwsze danie oddziały dotarły na obszar o 10 wcześnie rano i odrzuciły Kozaków na główną linię rosyjskiej obrony. Z powodu ukształtowania terenu Lannes mógł rozróżniać dopiero co w największym stopniu wysunięte pozycje rosyjskie na lewym i prawym skrzydle i kawalerię między nimi. Rozmieścił na lewo przy lasu Mosin Dywizję Sucheta z kolei Gazana, Wedella i Claparede’a w pobliżu całej linii rosyjskiej. Parę filia, które udało się przeprawić przez błota rozmieścił na lewym skrzydle i w siedlisko. Naokoło 11 rankiem francuskie prawe ramię ruszyło przeciw Bagavoutowi. Rosyjscy Kozacy i resztka kawalerii zostali wyparci na tyły a Bagavout wysłał do ataku piechotę, która wbrew wsparcia artylerii została odrzucona. Francuskie środek również nacierało, próbując natrzeć cofającego się Bagavouta z flanki, wszak ów ruch odsłonił ich na napad rosyjskiej kawalerii, siedem szwadronów zaatakowało francuską flankę w nagłej burzy śnieżnej jak jazda i infanteria Bagovout’a zaatakowała ich znowu frontalnie. Z kolei francuszczyzna baon oskrzydlił rosyjską kawalerię. Po zamieszaniu jakie powstało Rosjanie wycofali się na swoje obronne pozycje. Następna próba kawalerii Lannesa wobec dowództwem Treilharda została zatrzymana przez rosyjską artylerię.

W tym samym czasie francuskie lewe wobec dowództwem Sucheta prowadzone w pojedynkę przez Lannes’a zaatakowało pozycje w lesie bronione przez Barclay’a. Zwierzchni napad wyparł Rosjan z lasu i zdobył ich baterię, która była w tamtym miejscu rozmieszczona, chociaż Barclay rzucił do walki rezerwy i udało mu się zajść do lasu i sparować działa.

Tymczasem Francuskie główny punkt potem nacierało, a rosyjska konnica wycofała się za swoje działa, wystawiając Francuzów na śmiertelny żar baterii.

Przyjście dywizjii Gudina (eksperymentalnie dowodzonej przez Aultanne’a)


Bitwa przy Pułtuskiem ok. 15:00

Około 14:00 położenie wojsk francuskich stała się niebezpieczna. Rosyjskie lewe frakcja trzymało się a francuskie ognisko cierpiało od ostrzału artylerii, a na prawym skrzydle rósł ucisk wypierający siły Suchet’a z lasu. Język francuski ustępowanie stawał się co chwila z większym natężeniem przypuszczalny, gdy nieoczekiwane sukurs nadeszły na niwa bitwy.

3 Oddział z 3 Korpusu Davouta eksperymentalnie dowodzona przez jego szefa sztabu d’Aultanne’a dostała dekret ścigania rosyjskiej kolumny najwidoczniej wycofującej się w kierunku Pułtuska. Podrażniony siłą rosyjskiej kawalerii, która eskortowała działa i inwentarz d’Aultanne ścigał ją, przecież nie próbował się z nią zmierzyć. Jak przygotowywał się na postój nocny usłyszał dźwięki bitwy po swojej prawej stronie i aktualnie ruszył na Pułtusk. Skoro kosztowny przypominały bagna, mógł ponieść ze sobą przed chwilą jedno działo.

Kiedy Bennigsen zobaczył tą nową zbliżającą się siłę, odwrócił swoją główną linię, ażeby stanęła po drugiej stronie drogi lasu, ów zagranie zredukował aczkolwiek żar artyleryjski zwrócony na oddziały Lannesa. Barclay spostrzegając d’Aultanne’a atakującego jego prawe frakcja, wycofał się już w kierunku prawej okolica głównej linii rosyjskiej obrony. Bennigsen wzmocnił go dwoma regimentami piechoty i kawalerią i skierował zapał artylerii na las. Francuzi zostali odparci, a prawa skrzydło d’Aultanne’a odkryta i zaatakowana przez dwadzieścia szwadronów rosyjskiej kawalerii, wszelako 85 regiment piechoty francuskiej sformował czworoboki i przez uporczywy entuzjazm odparł ów atak.

Przybycie dywizji d’Aultanne’a miało i oddziaływanie na francuskie prawe odłam. Po przerzuceniu większości rosyjskiej artylerii do wsparcia Barclay’a Francuzi mieli okazję użyć swoich własnych filia na rzecz wsparcia nowego ataku na Bagavout’a przez dywizje Claparede i Wedell wspomagane przez Gazan’a na swojej lewej stronie. Żołnierze Bagavouta zostali odparci w poprzek wąwóz na swoje tyły, a ich działa zostały zdobyte. Osterman–Tołstoj sformował baterię po prawej stronie Barclay’a i wsparty przez 5 batalionów zaatakował. Po desperackiej walce Francuzi zostali odparci, a działa odbite. Francuskie prawe odłam i środek wycofały się na swoje poranne pozycje w miarę kiedy zapadały absolutne ciemności.

Podczas nocy Bennigsen zdecydował się na odwrót.

Po bitwie

Straty obu wojsk były duże, natomiast ich szacunek jest dziś nader trudne, skoro źródła historyczne są pod każdym względem odmienne np. kaliber strat francuskich waha się w granicach od 1500 - do 7000 zabitych i rannych i straty rosyjskie od 3500 do 5000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

Odwrót Rosjan był wyrazisty, podczas gdy i układy panujące w naczelnym dowództwie. Bennigsen polecił niecić ognie, by powielać obóz rozłożone około Pułtuska, a jakkolwiek w nocy z 26/l27 XII ruszył śpiesznym marszem do Ostrołęki, unikając spotkania z Buxhoevdenem. Przeprawiwszy się w Ostrołęce na nielegalny obrębek Narwi, kazał spalić za sobą most zostawiając resztę wojsk, ze swym rywalem na czele, na pastwę Francuzów. Nie zaniedbując starań na rzecz rozwoju swojej kariery powiadomił cara, iż pobił wobec Pułtuskiem samego Napoleona, a jego poplecznicy na dworze mieli spełnić reszty. Buxhoevdena niemniej jednak pies z kulawą nogą nie ścigał i mógł wycofywać się bez walki. 29 grudnia znalazł się w Nowej Wsi (obecnie Nowa Osada rolnicza Zachodnia), a jutro w Dylewie. Dowiedziawszy się, iż most w Ostrołęce jest naćpany, skierował swe wojska do Nowogrodu przez Nasiadki i Stanisławowo, tudzież niewielkie oddziały poszły do Kolna przez Lipniki. Duet jego dywizje, stojące w widłach Bugu i Narwi, dołączyły w Ostrołęce do korpusu Bennigsena. Pierwsza próba połączenia wojsk odbyła się 2 stycznia w Nowogrodzie, lecz jeno część 8 Dywizji zdołano przeprawić, bo most pontonowy został zerwany. Ostateczne całkowanie armii nastąpiło w Tykocinie 9 stycznia.

Skutki

  • Była to jedna z serii bitew, które doprowadziły do faktycznego utworzenia Księstwa Warszawskiego.
  • Bennigsen walczył siłami swego korpusu mając za przeciwnika V Kadłub, Dywizję Dragonów i w ostatniej fazie Dywizję Gudina z Korpusu Davouta. W tym samym czasie trwała ondulacja potyczka wobec Gołyminem, dokąd znalazła się w okrążeniu część oddziałów Bennigsena i 7 Oddział Dochturowa. Atakowały ją oddziały Davouta, Soulta i Augereau’a. Po ciężkim boju Rosjanie przebili się do Makowa straciwszy poniżej Gołyminem ok. 1000 ludzi. Obie bitwy nie przyniosły rozstrzygnięcia i Napoleon zrozumiał, iż konflikt zbrojny, właśnie błyskotliwie rozpoczęta na polach Turyngii, będzie miała swa drugą poważną fazę.
  • Przemarsz wojsk francuskich i rosyjskich i ich diagnoza przez populacja cywilną Pułtuska i okolic:
    • Przemarsze wojsk były plagą na rzecz ludności cywilnej. Wiemy w tym momencie, iż wojsko rosyjska była mylnie wyekwipowana i bez zapasów żywności. Napomknąć do tego wypada i to, iż Bennigsen był niezmiernie złym administratorem i nie troszczył się o podwładnych. Wycofywanie odbywało się wśród roztopów i nocnych przymrozków, w takim przypadku niepoprawnie odziane i głodne armia zaczęło poszukiwać ratunku na własną rękę. “Głód - pisze Michajiowski-Danilewski - był przyczyną wielkiego zła w armii rosyjskiej, jakim było maruderstwo. Tysiące maruderów rozbiegło się na wszystkie okolica grabiąc wsie i stacje pocztowe. Opóźniło to następnie synteza się tych ziem z Rosją.”
    • Z kolei dopiero co przybyłe wojska francuskie nie wypadały o do licha i trochę lepiej w opinii mieszkańców Pułtuska aniżeli ich poprzednicy. Kiedy pisze Wincenty Hipolit Gwarecki „Przyjazd wojsk Francuskich do tego miasta będzie pamiętane, dlatego że w pierwszych dniach ogołocone zostało z istotnych do życia potrzeb i bądź co bądź obywatele uszczerbku przez broń nie doznali, niedostatek dyscypliny wojsk przybyłych dał im rozpoznać nędzę, brak żywności dał się czuć owszem dalece, że chleb chleba ostatnim tchem funt ważący, ze zboża przez połowę zmielonego z otrębami, ośćmi pieczony kosztował złotych dwie, obok czym jego kupno kryjomym w nocy sposobem dziać się musiało.”
    • Wszystkie te niechlubne wydarzenia były w głównej mierze podyktowane ogromnymi trudnościami zaopatrzeniowymi spowodowanymi okropną pogodą paraliżującą linie zaopatrzeniowe, co w konsekwencji doprowadziło do poszukiwania żywności na własną rękę przez żołnierzy obu armii.

Klucz Bitwy wobec Pułtuskiem

Bitwa ta została uwieczniona na Łuku Triumfalnym w Paryżu a w czasach napoleońskich po Morzu Północnym pływała fregata Pułtusk (86 filia). Konfrontacja jest raz w roku rekonstruowana i odtwarzana w Pułtusku i jego okolicy. W 2006 roku była to największa sztuka teatralna bitwy napoleońskiej w Europie. Gród Pułtusk powinno się do Stowarzyszenia zamiast Napoleońskich. Po bitwie przybył do niego Napoleon Bonaparte i spędził w zanim 4 dni, od 29 grudnia 1806 do 1 stycznia 1807. Na budynku, w którym zamieszkiwał przez ów epoka, umieszczono tablicę pamiątkową.

Bibliografia

  • Wincenty Hipolit Gwarecki “Nowość historyczna miasta Pułtuska” Syreni gród 1826r. Drukarnia XX Pijarów (Lektura wydana za pozwoleniem cenzury rosyjskiej) dzisiaj w zbiorach Biblioteki Śląskiej
  • Janusz Szczepański “Wstępny projekt Dziejów Miasta Pułtuska (Do 1945 Roku)” Pułtusk 1987 (Mazowiecki Medium Badań Naukowych im. Stanisława Herberta, Przystanek Naukowa w Pułtusku, Pułtuskie Asysta Społeczno Kulturalne).
  • B.Gierlach, A.Gieysztor, I St. Kotarski (Mazowiecki środowisko Badań Naukowych) “PUŁTUSK Szkoła wyższa i materiały z dziejów miasta i regionu” TOMII Gród nad Wisłą 1975 firma wydawnicza Publikacja i Wiedza.
  • Chandler, David G. Kampanie Napoleona New York: Simon & Schuster, 1995. ISBN 0-02-523660-1
  • Chandler, David G. Słownik Wojen Napoleońskich Ware: Wordsworth Editions Ltd, 1999. ISBN 1-84022-203-4
  • Marbot, Baron M. “Wspomnienia Barona de Marbot’a”. Translated by A J Butler. Kessinger Publishing Co, Massachusetts, 2005. ISBN 1-4179-0855-6 (References are to book and chapter). Also available in English translation on line (see external links below).
  • Petre, F Loraine. “Walka Napoleona w Polsce 1806-1807.” First published 1901; reissued Greenhill Books, 2001. ISBN 1-85367-441-9. Petre used many first hand French sources, German histories and documents from the French Army archives. However as he spoke no Russian he was not able to use any Russian sources.

Linki zewnętrzne

  • Strona z opisem bitwy po polsku
  • Wspomnienia Barona Marbota w języku angielskim

Kategorie: Bitwy w historii Francji • Bitwy w historii Nasz • Bitwy w historii Rosji

21 January 2009 comment TrackBack-URI