Bitwa pod Grunwaldem
Ten paragraf dotyczy średniowiecznej bitwy. Zobacz również: Walka przy Grunwaldem - wyobrażenie Jana Matejki.
Bitwa wobec Grunwaldem
Wielka wojna
Batalia poniżej Grunwaldem na obrazie Jana Matejki
Data
15 lipca 1410
Miejsce
pola między Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem
Wynik
zwycięstwo połączonych sił polsko-litewskich
Strony konfliktu
Klasztor krzyżacki
Rycerze-goście Zakonu z całej Europy,
Królestwo Polskie
Wielkie Księstwo Litewskie
Posiłki:
Rusini
Czesi
Mołdawianie
Tatarzy
Dowódcy
Ulrich von Jungingen †
Władysław II Jagiełło
mocny książę Witold
Siły
32-38 tys. żołnierzy (51 chorągwi)
34-43 tys. żołnierzy (2/3 z nich to rycerze polscy)
(50 chorągwi polskich), 40 chorągwi litewskich, ruskich, mołdawskich i tatarskich)
Straty
8 tys. zabitych
14 tys. pojmanych
nieznane
Władysław Jagiełło i Witold modlący się przedtem bitwą
Bitwa poniżej Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza Bój poniżej Tannenbergiem) - jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (wobec względem liczby uczestników), stoczona na polach poniżej Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania Wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (ok. 21 tys. konnego rycerstwa, 6 tys. pieszych i artylerzystów zaś 5 tys. czeladzi), wobec dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi, litewsko-ruskimi i smoleńskimi zaś posiłkowymi oddziałami czeskimi, mołdawskimi i tatarskimi, przy dowództwem króla Lokalny Władysława II Jagiełły, liczącymi w sumie nad 34 tysiące żołnierzy. Z tej liczby dopiero co rycerstwo polskie dorównywało uzbrojeniem i wyszkoleniem ciężkiemu rycerstwu krzyżackiemu, reprezentującemu ówczesny najwyższy jakością stopień europejski.
Spis treści
- 1 Kurs bitwy
- 2 Obrączkowanie bitwy
- 3 Uczestnicy
- 4 Sztandary krzyżackie zdobyte wobec Grunwaldem
- 5 Proporce chorągwi litewskich i ruskich
- 6 Sprawy niewyjaśnione
- 7 Inscenizacje bitwy
- 8 Ciekawostki
- 9 Przypisy
- 10 Zobacz też
- 11 Bibliografia
- 12 Linki zewnętrzne
Bieg bitwy
Jak podaje Jan Długosz, poprzednio rozpoczęciem batalii trzystu najemnych żołnierzy czeskich wycofało się bez wiedzy króla z pola bitwy. Zawrócili chociaż, podczas gdy podkanclerzy Królestwa Polskiego, Mikołaj Trąba, napotykając ich na swojej drodze, wypomniał im groza poprzednio wojskami zakonnymi. Wbrew to na przestrzeni bitwy najemnicy z Pepiczek i Moraw z chorągwi św. Jerzego znowu opuścili plac boju namową swojego dowódcy Jana Sarnowskiego. Również tym łącznie dostrzegł ich Mikołaj Trąba i oskarżył Jana o zdradę, pozbawiając go dowództwa ponad chorągwią.
Bitwa rozpoczęłą się dookoła południa. W przebiegu bitwy wolno uhonorować pięć faz:
- na początku bitwy lekka kawaleria litewska i tatarska uderzyła na artylerię i piechotę krzyżacką. Artyleria zakonu zdołała podarować dwaj salwy i nie wzięła udziału w dalszej części bitwy.
- II krok bitwy rozpoczęła się atakiem jazdy krzyżackiej na prawe i lewe odłam armii polsko-litewskiej i zderzeniem się ciężkiej jazdy obu stron. W efekcie powstały duet ośrodki walki: prawe odłam wojsk litewsko-rusko-tatarskich przeciw Krzyżakom w okolicach Stębarku i lewe ramię wojsk polskich i zaciężnych z przeciwnej strony krzyżackim siłom głównym. Ta etap bitwy trwała ondulacja naokoło godziny.
- III stadium bitwy powstała, gdy kawaleria krzyżacka odepchnęła w zażartej walce wojska litewskie (40 chorągwi) wobec wodzą wielkiego księcia Witolda w kierunku lasu i w efekcie nastąpiło załamanie się skrzydła litewskiego. Ta tzw. ucieczka Litwinów (podług niektórych wersji z początku pozorowana) związała w pościgu poważne siły zakonne. Wojska te wróciły na główne rola bitwy, przekonane o zwycięstwie Zakonu, jak wojska polskie na lewym skrzydle brały górę powyżej zakonnymi. W tej fazie bitwy Krzyżacy nieomalże zdobyli wielką chorągiew królestwa i zacząli co więcej świergotać pieśń zwycięstwa. Krok ta trwała ondulacja 2-3 godziny.
- w IV fazie nastąpił ofensywa odwodu 16 chorągwi wielkiego mistrza i konflikt zbrojny w główny punkt i na lewym skrzydle polskim. Napad odwodów polskiej jazdy rozerwał rudymentarny tułów sił krzyżackich zaś umożliwił egzekucja decydującego ataku odwodów lekkiej jazdy ukrytej w zaroślach. Nastąpiło objazd i porażka wojsk krzyżackich. Stadium ta ondulacja ok. 1-2 godziny
- V fazą było osiągnięcie taborów i obozu krzyżackiego zaś uporczywe dążenie nadmiernie eksploatujący za uciekającymi wojskami krzyżackimi.
Bój trwał nad szóstka godzin i skończył się przedtem zachodem słońca. Przewagę na placu boju miały właściwie całkowity epoka (mało tego fazy III, podczas gdy lekko zaskoczone siły zbrojne unii polsko-litewskiej dały się zepchnąć do defensywy) wojska dowodzone przez króla Polski.
Obrączkowanie bitwy
Witold, na obłoku przedstawiony jest sakralny Stanisław, jaki wedle przekazu Jana Długosza puder się pojawić ponad polem bitwy
Wynik bitwy proszek podstawowy oddziaływanie na związki polityczne w ówczesnej Europie. Nie przed chwilą doszczętnie załamał potęgę zakonu, jednak również wyniósł dynastię jagiellońską do rangi najważniejszych na kontynencie. Podług niektórych badaczy (np. Stefan Maria Kuczyński, Paweł Jasienica) – oszałamiający i wystarczająco raptowny publiczny fortuna odniesiony głównie siłami polskimi, spowodował pełen powagi recesja w stosunkach polsko-litewskich i zadecydował o kunktatorskiej postawie króla, jaki obawiając się za bardzo mocnego wzrostu znaczenia Nasz w unii (która i właśnie była stroną silniejszą) opóźnił usilne staranie za niedobitkami wojsk krzyżackich i do nogi nie zdobył osłabionego Malborka. Sama bój nie wniosła żadnych istotnych nowinek taktycznych (nie licząc użytego w przeprawie przez Wisłę mostu pontonowego). Po bitwie zaś nastąpił ociężały ruina znaczenia zagranicznych wojsk zaciężnych (wielu zaproszonych przez klasztor znamienitych rycerzy z Europy Zachodniej widząc dysproporcję sił i przeczuwając klęskę nie przyjechało na ziemia orna bitwy). Rzeczą bez precedensu był zaś szlachetny skinienie króla, jaki kazał wykopać zwłoki wielkiego mistrza Ulricha von Jungingen i co ważniejszych braci natomiast zwolnić je z honorami do Malborka.
Trofeami wojennymi było przede wszystkim 51 chorągwi krzyżackich. Detaliczny ich przedstawienie wspólnie z ilustracjami podał Jan Długosz w swoim dziele Banderia Prutenorum, spisanym w XV wieku. Część z nich została przyznana księciu Witoldowi, te które trafiły do wawelskiej katedry zostały w roku 1797 wywiezione przez Austriaków do Wiednia i blizna po nich zaginął. W 1937, na podstawie opisów z dzieła Długosza, chorągwie zostały zrekonstruowane. Kolejnym łup były duet słynne nagie miecze ofiarowane Jagielle przez Krzyżaków (przechowywane były w wawelskim skarbcu, później trafiły do kolekcji Izabeli Czartoryskiej w Puławach atoli w 1853 zostały wywiezione do Rosji i blizna po nich zaginął).
W bibliografii niemieckiej walka przy Grunwaldem występuje w charakterze bój przy Tannenbergiem (Schlacht bei Tannenberg). Obecna miano tej miejscowości to Stębark.
Pole bitwy do tej pory nie doczekało się systematycznego przebadania przy względem archeologicznym. Istnieją dziewiętnastowieczne doniesienia o różnych przypadkowych odkryciach – np. w kościele w Stębarku przechowywano nieco kamiennych kul armatnich i elementy zbroi, a w zamku w Dąbrównie znaleziono siekierę bitewną i inne fragmenty zbroi. Polskie badania archeologiczne rozpoczęły się w roku 1958 i niezmienny do lat 90., toż objęły niewielką część pobojowiska, m.in. nie odnaleziono wspomnianego przez kronikarzy miejsca pochówku kilkuset znaczniejszych rycerzy obu stron w okolicach stębarskiego drewnianego kościoła i nie przebadano pobliskich bagien, dokąd ponoć zginęło wielu uciekinierów z pola walki. Odnaleziono parę zbiorowych mogił w pobliżu ruin kaplicy wzniesionej przez Krzyżaków po bitwie. Szkielety nosiły ślady po ciosach zadanych mieczem, toporem azaliż po trafieniach bełtami z kuszy.
Uczestnicy
Rycerstwo polskie zorganizowane było w 50 chorągwi, wśród których znajdowali się i zaciężni Czesi (Jan Žižka), Morawianie i Ślązacy, Mołdawianie tudzież Chorągiew Białego Niedźwiedzia z Chełma, która miała ważki współpraca w bitwie (została za to wyróżniona przez Króla Nasz Władysława Jagiełłę, kto ufundował kościół pw. Rozesłania Apostołów w tym mieście). Co więcej tego stawiło się 40 chorągwi litewskich jak jeden mąż z oddziałami ruskimi, żmudzkimi i tatarskimi, wojska lenne Republiki Nowogrodu (Nowogrodzkie) wspólnie z oddziałami z Pskowa. Wśród uczestników tej bitwy, po stronie Królestwa wymieniani są m.in. rycerze: Zyndram z Maszkowic oboźny wojsk polskich, dowodzący wielkiej chorągwi ziemi krakowskiej, Marcin z Wrocimowic, chorąży chorągwi ziemi krakowskiej, Zawisza Ciemny i jego towarzysz Jan Farurej z Garbowa, wojewoda krakowski Jan z Tarnowa, Florian z Korytnicy, Paweł Rabuś z Biskupic, Mikołaj Pułap z Taczewa, Jarand z Brudzewa, Dobiesław z Oleśnicy, Spytek I Jarosławski natomiast Szymon Lingwenowicz, Zygmunt Korybut, Jerzy Mścisławski.
Zakon krzyżacki wystawił 51 chorągwi (w tym dwójka wielkiego mistrza), wśród których znajdowali się również goście zakonu z Helmut, Szwajcarii, Śląska, Pomorza tudzież Inflant. Współpraca w bitwie po stronie zakonnej wzięli m.in. Frideric von Wallenrode, Konrad Lichtenstein, Thomas von Morheim, Wilhelm von Helfenstein, Henric von Schwelborn, Godfryd von Hatzlfeld, Burchard Wobeke, Arnold von Baden i Werner Tettingen. Wedle niektórych badaczy samych braci-rycerzy krzyżackich było przy Grunwaldem właśnie naokoło 250, resztę stanowili goście i zaciężni.
Sztandary krzyżackie zdobyte poniżej Grunwaldem
Proporce chorągwi litewskich i ruskich
litewska Pogoń
litewskie Słupy Giedymina
Ziemia lwowska
Podole
Halicz
Ziemia przemyska
Ziemia chełmska
Sprawy niewyjaśnione
W literaturze podawane są różne – dosyć rozbieżne – szacunki liczebności wojsk (mówi się kiedy niekiedy poniekąd o sumie do 38 tys. wojsk zakonnych i do 43 tys. sprzymierzonych), natomiast przez gros historyków i badaczy są one podawane w wątpliwość. Wyższość liczebna wojsk unii nie jest kwestionowana, za to w wielu źródłach kwestionuje się poważne groźba na rzecz głównego obozu Jagiełły na skutek straceńczej szarży lekkozbrojnej jazdy krzyżackiej – wątek opisany przez Sienkiewicza.
Nie ma również pewności co do umieszczenia przez Krzyżaków wilczych dołów na polu bitwy. Wydaje się, iż mieli za trochę czasu na wykopanie tych pułapek.
Inscenizacje bitwy
Król Jagiełło jak jeden mąż z rycerzem na tle wojsk polskich, przedstawienie teatralne z 2003
Co roku, w rocznicę bitwy, członkowie bractw rycerskich z całej Europy odgrywają przy Grunwaldem wydarzenia z 15 lipca 1410. Widowisko notorycznie przyciąga kilkudziesięciotysięczne rzesze widzów. Natura inscenizacji nie zawżdy jest acz przystający z realiami historycznymi.
Ciekawostki
- Uzbrojenie obu armii, biorących wkład w bitwie wobec Grunwaldem, było podobne. Władysław Jagiełło rozkazał w takim razie swoim wojskom “…obwiązywać się przepaskami ze słomy na rzecz wzajemnego rozpoznania”.
Przypisy
- ↑ Za bardzo krążyło gawęda pewnych żołnierzy z wojska krzyżackiego powtarzane z namysłem i nie zaczerpnięte z plotek, jednakowoż w każdym calu pewne, iż jutro przez kompletny epoka trwania bitwy widzieli powyżej wojskiem polskim czcigodną jakość ubraną w szaty biskupie, która udzielała walczącym Polakom błogosławieństwa, stale dodawała im sił i obiecywała im pewne wygrana. Ogłoszono to za wróżbę, która zapowiadała niewątpliwe przyszłe wygrana króla. Jan Długosz Roczniki, inaczej kroniki sławnego Królestwa Polskiego t. VII
- ↑ 2,0 2,1 Mateusz Siuchniński, Jan Kopczewski: Grunwald. 550 lat chwały. Gród nad Wisłą: Państwowe Zakładanie się Wydawnictw Szkolnych, 1960, s. 340.
Zobacz też
- Bitwa poniżej Grunwaldem (wizja Jana Matejki)
- bitwa wobec Koronowem
- bitwa wobec Tannenbergiem
- historia Polski
- kalendarium historii Polski
- Krzyżacy (film)
- Krzyżacy (powieść)
- miecze grunwaldzkie
- Pomnik Grunwaldzki w Krakowie
- Pomnik Grunwaldzki w Nowym Jorku
- słynne bitwy w historii Polski
- stosunki polsko-krzyżackie
- Wspólnota Drużyn Grunwaldzkich
Bibliografia
- Jan Herburt, Chronica sive historiae Polonicae compendiosa, Basileae 1571, stron 338, zawiera m.in. relacja bitwy przy Grunwaldem
- Jan Stanisław Kopczewski, Mateusz Siuchniński, Grunwald. 550 lat chwały, PZWS, Syreni gród 1960
- Stefan Maria Kuczyński. Wielka Konflikt zbrojny z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Firma wydawnicza MON, Stolica Polski 1960
- Konstanty Górski, Starcie poniżej Grunwaldem (dnia 15-go lipca 1410 r.), Syreni gród 1888
- Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, 1900
Linki zewnętrzne
- Rozbudowany relacja bitwy przy Grunwaldem - pagina Historyczne Bitwy
- Cronica conflictus Wladislai regis Poloniae cum cruciferis, Anno Christi 1410 Hrsg. Z. Celichowski, Poznań 1911
- Jan Długosz Bitwa Grunwaldzka: (z historii Polski)
- Jan Długosz Dzieje Polskie. Rok kalendarzowy Pański 1410 (translacja Karola Mecherzyńskiego). Ks. XI. 1869; (33-38)
- Jan Długosz Dzieje Polskie. Rok kalendarzowy Pański 1403, 1408 (translacja Karola Mecherzyńskiego). Ks. X. 1868; (518, 537)
- Jan Długosz Banderia Prutenorum
- Tadeusz Korzon Grunwald: passus z dziejów wojennych Polski (1910)
- Sven Ekdahl DIE FLUCHT DER LITAUER IN DER SCHLACHT BEI TANNENBERG (1963)
- Strona inscenizacji bitwy
- Dariusz Gałązka, Leszek Marks, Bitwa poniżej Grunwaldem w 1410 r. — oczami geologa, w: Przegląd Geologiczny (2007-01) wolumen 55, wyd. Członek rządu Środowiska, red. Państwowy Instytut Geologiczny, ss. 26-28, 2007, ISSN 0033-2151 - relacja bitwy społem ze szkicem terenowym (w tym mapy i ilustracje)
- Serwis internetowy święty tłu historycznemu bitwy przy Grunwaldem
Kategorie: Bitwy w historii zakonu krzyżackiego • Średniowieczne bitwy w historii Nasz • Relacja Krajowy 1386-1454Ukryta kategoria: Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł